International Biodiversity Day - 22 May 2002 Symposium: Ten years after Rio. What future for biodiversity in Belgium?

OUVRIR DE NOUVELLES PERSPECTIVES POUR LA BIODIVERSITE EN FORET :PLATE-FORME PARTICIPATIVE DE LA FORET DE SOIGNES Le Sommet International de la Terre à Rio de Janeiro (1992), les conférences Ministérielles de Helsinki (1993) et de Lisbonne (1998) : autant d'appels internationaux à une gestion durable et intégrée des forêts, écosystèmes de plus en plus menacés. Pour répondre à ce soucis, l'IBGE (Institut bruxellois pour la Gestion de l'Environnement) a dressé un plan de gestion pour la Forêt de Soignes prévoyant notamment la mise en place d'une plate-forme participative, c'est à dire " un outil fédérateur où se mettent sur pied une réflexion globale sur les diverses fonctions de la forêt ainsi que des collaborations volontaires entre ses multiples acteurs (gestionnaires et utilisateurs) ". Soumis à enquête publique fin 2000, ce projet de plan a recueilli la réaction de près de 4000 personnes, témoignage indéniable de l'intérêt et de l'attachement de la population à cette forêt périurbaine. A l'intérieur même de la Région bruxelloise, capitale européenne, un massif forestier de 1.657 ha (37,7% du massif total) doit en effet concilier des fonctions sociale (près de 750.000 visiteurs/an), économique (la hêtraie sonienne est la plus productive d'Europe) et écologique (384 espèces de plantes, 39 espèces de mammifères dont 14 chiroptères, 132 espèces d'oiseaux). La plate-forme participative est un des outils voulus par le gestionnaire pour améliorer l'intégration de ces trois fonctions. En ce qui concerne la biodiversité, la Plate-forme Participative de la Forêt de Soignes s'inscrit dans une vision ouverte de son développement. Non pas conserver et protéger la biodiversité en isolant le plus possible la nature du public et des acteurs économiques mais bien plutôt responsabiliser l'ensemble des acteurs concernés et les impliquer dans une démarche commune de développement de la biodiversité. Le fonctionnement de la plate-forme repose donc sur une large représentativité des acteurs, sur la recherche du consensus entre les différents intérêts en présence, sur une coordination dynamique et sur une structure de réseau ouvert. Les personnes qui s'y impliqueront doivent valablement représenter la grande variété des acteurs de la Forêt de Soignes : promeneurs, joggeurs, naturalistes, cyclistes, personnes à mobilité réduite, propriétaires de chiens, cavaliers, opérateurs de la filière bois, mouvements de jeunesse, … Pour garantir cette diversité d'acteurs et rencontrer les nombreux thèmes que cette plate-forme aura à traiter, les modes de participation de chacun seront multiples: participation à des réunions de définition de programmes d'actions et de sensibilisation, relais d'information vers sa "base respective ", soutiens ponctuels, exécution d'actions... Les thèmes à traiter par la plate-forme ainsi que leur ordre de priorité seront définis par ses participants, avec une attention particulière aux attentes et priorités signifiées par le gestionnaire. Il est prévu que chaque problématique sera traitée en quatre mois, au bout desquels un programme et un groupe de travail seront établis. La mise en œuvre des solutions proposées pourra alors entrer immédiatement en action. Cette manière de procéder permet d'avancer assez rapidement sur les thèmes prioritaires et indépendamment de l'évolution des autres thématiques. Parmi les thèmes pressentis figurent la problématique de l'usage des chemins, la création éventuelle d'une piste VTT et bien sûr le maintien de la biodiversité en forêt. Le projet " Plate-forme participative Forêt de Soignes " qui a débuté en février 2002, est financé par l'IBGE pendant une durée d'un an. Plusieurs organisations - WWF-Belgium, Fondation Roi Baudouin (FRB), la Fondation pour les Générations Futures (FGF) - se sont associées pour mettre cette plate-forme en œuvre. Un coordinateur a été engagé afin de rassembler les acteurs de la forêt et de développer avec eux une dynamique participative. NIEUWE PERSPECTIEVEN OPENENEN VOOR DE BIODIVERSITEIT IN HET BOS: HET PARTICIPATIEF PLATFORM ZONIËNWOUD Het internationaal project voor de Aarde van de milieuconferentie van Rio de Janeiro (1992), de ministeriële conferenties van Helsinki (1993) en Lissabon (1998), ze doen allemaal een internationale oproep voor een duurzaam en geïntegreerd beheer van onze wouden en steeds meer bedreigde ecosystemen. Als antwoord op deze oproep heeft het Brussels Instituut voor Milieubeheer (BIM) een beheersplan opgesteld voor het Zoniënwoud waarin het opstarten van een participatief platform vooropgesteld wordt. Men wou met andere woorden een gezamenlijk werkinstrument hebben dat nadenkt over de verschillende functies van het bos en zo ook de belanghebbenden (beheerders en gebruikers) samenbrengt. Na een publieksconsultatie met 4000 reacties, eind 2000, bleek dat er nog steeds een groot sociaal belang wordt gehecht aan het stedelijke bos. Binnen de Brusselse regio, hoofdstad van Europa, ligt het bos van 1657 ha (37.7% van de totale oppervlakte van het Zoniënwoud) dat inderdaad rekening moet houden met zijn sociale functie (het Zoniënwoud heeft nl. ongeveer 750 000 bezoekers per jaar) en zijn economische functie (het beukenbos is één van de meest productieve in Europa). Ook zijn ecologische functie (384 plantensoorten, 39 soorten zoogdieren waaronder 14 soorten handvleugeligen en 132 vogelsoorten) mag niet vergeten worden. Het participatief platform is een van de vooropgestelde instrumenten van de beheerders om deze drie functies beter te integreren. Wat betreft de ontwikkeling van de biodiversiteit heeft het participatief platform Zoniënwoud een open visie. Het platform wil de natuur niet enkel bewaren en beschermen binnen een isolement maar wil vooral alle gebruikers responsabiliseren en ze betrekken bij het opstarten van een gezamenlijke ontwikkeling van de biodiversiteit. Het functioneren van het platform steunt op de grote vertegenwoordiging van de verschillende deelnemers en het zoeken naar een consensus tussen de verschillende belangen binnen een dynamische coördinatie en een open structuur. De deelnemers aan het platform moeten zoveel mogelijk de variatie aan gebruikers van het woud weergeven: van bosbouwers, wandelaars, natuurliefhebbers, fietsers, joggers, jeugdbewegingen, ruiters tot eigenaars van een hond. Om de diversiteit van de verschillende betrokken partijen te garanderen en aan te verschillende thema's van het platform tegemoet te komen worden de samenwerkingsmogelijkheden op verschillende manieren mogelijk gemaakt; zoals de aanwezigheid op vergaderingen voor de sensibiliserings- en actieplannen, continue informatiedoorstroming naar de vertegenwoordigde basis, uitvoering van de actieplannen,... De behandelde thema's als ook hun prioriteit op de agenda van het platform worden vastgelegd door de deelnemers zelf, waarbij speciale aandacht uitgaat naar verwachtingen en de prioriteiten van de beheerders van het woud. Er is voor elke problematiek een periode van 4 maand vooropgesteld waarbinnen een programma en werkgroepen wordt opgesteld. Zo kan men onmiddellijk van start gaan om de voorstellen uit te voeren. Deze manier van werken staat het platform toe om op de belangrijkste punten door te gaan ongeacht de evolutie van de ander punten. Onder de voorgestelde thema's bevindt zich o.a. het gebruik van de wegen, de eventuele creatie van een mountainbike piste en natuurlijk het onderhouden van de biodiversiteit van het woud. Het project "Participatief Platform Zoniënwoud" ging van start in februari 2002 en krijgt subsidies van het BIM gedurende 1 jaar. Het BIM besloot samen te werken met verschillende ander organisaties zoals het World Wildlife Fund Belgium (WWF), de Koning Boudewijnstichting (KBS), en de Stichting voor Toekomstige Generaties (STG). Er werd een coördinator aangesteld om de betrokken partijen samen te brengen om samen met hen een dynamische participatie te ontwikkelen.

 

© Belgian Clearing-House Mechanism, 2001. On the Internet since 7 October 1996. Contact us