International Biodiversity Day - 22 May 2002

Symposium: Ten years after Rio.
What future for biodiversity in Belgium?
Abstracts of the posters 1 - 17
  1. MONITORING VAN HET DUURZAAM GEBRUIK VAN WILDSOORTEN IN VLAANDEREN: DE WILDBEHEEREENHEDEN ALS INSTRUMENT

J. CASAER, Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer, Gaverstraat 4, B-9500 Geraardsbergen, jim.casaer@lin.vlaanderen.be

Met de nieuwe Vlaamse jachtwetgeving (decreet van 24/07/91) verankerde de Vlaamse overheid duidelijk het principe van duurzaam gebruik van wildsoorten in haar beleid. Door het invoeren van wildbeheereenheden (een samenwerkingsverband tussen jachtrechthouders … een planmatig wildbeheer gericht op het handhaven of ontwikkelen van een verantwoorde wildstand … (BVR 01/12/98)) tracht de overheid dit gebruik grootschaliger te organiseren, met name op het niveau van wildpopulaties eerder dan individuele jachtgebieden. Om het gebruik van deze wildsoorten te kunnen monitoren en de duurzaamheid ervan te kunnen evalueren werd in het uitvoeringsbesluit de jaarlijkse rapportering van het afschot (oogst) en van de voorjaarsstand als een expliciete verplichting voor de erkende wildbeheereenheden opgenomen. Aan het Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer werd opgedragen deze jaarlijkse gegevens voor Vlaanderen samen te brengen en te analyseren. Meer info? Tel: 054-43 71 44.

Monitoring the sustainable use of game species in Flanders: game management units as an instrument. 
Enacting the new hunting legislation (24/07/91) the Flemish authorities embedded the idea of wise use of game species in its regional policy. By creating the possibility for hunters to aggregate into wildlife management units (BVR 01/12/98) the authorities try to organise the use of game species on a larger (population) scale rather than based on individual hunting territories. In order to enable monitoring the use of these species and to evaluate the sustainability of the use of these natural resources, the law requires that the management units report each year their hunting statistics and the estimated population size of each of the game species. One of the missions of the Institute for Forestry and Game Management is to collect and analyse yearly these hunting statistics and population estimates of the wildlife management units in Flanders. More info? Tel: 054-43 71 44.

  1. CONTRIBUTION A L'ETUDE DE L'ENTOMOFAUNE EPIGEE DES ECOSYSTEMES FORESTIERS EN REGION WALLONNE AFIN D'EN AMELIORER LA GESTION

M. PONTEGNIE, Université Catholique de Louvain, Unité d'Ecologie et de Biogéographie, Place Croix du Sud 4-5, 1348 Louvain-La-Neuve, mpontegnie@ecol.ucl.ac.be

Sur un dispositif expérimental de 134 placettes réparties sur 23 sites forestiers wallons, l'Unité des Eaux et Forêts de l'UCL (EFOR) a capturé en 1999, à l'aide de 402 pièges à fosse, un échantillon représentatif de la faune des invertébrés épigés. Un de leurs objectifs était l'étude de l'influence du mode d'aménagement (dynamique de coupe et de reboisement), résumé par la structure et la composition des futaies sur les Carabidae. Notre recherche (convention Unité d'Écologie et de Biogéographie de l'Université catholique de Louvain (ECOL-UCL) - Région wallonne) s'attache à compléter leur travail par l'étude des groupes suivants : Staphylinidae et Myriapodes. En outre, leur dispositif expérimental se limitait aux futaies ardennaises exploitées (seul Rognac servait de référence) ; d'où l'intérêt de le compléter par un référentiel constitué par sept nouvelles stations forestières non ou peu exploités/perturbés par l'homme. Outre la caractérisation de ces stations, une nouvelle saison de piégeage de la faune des invertébrés épigés est en cours selon le même canevas expérimental que EFOR. L'objectif est, in fine, de pouvoir comparer les résultats obtenus dans les futaies exploitées avec ceux des stations de référence et de donner des recommandations pour une sylviculture plus respectueuse de la biodiversité forestière.

Contribution to the study of the epigeal entomofauna of forests ecosystems in the Walloon Region
The research project carried out by the Biogeography and Ecology Unit of the Université Catholique de Louvain (ECOL-UCL) for the Walloon Region, has for mission to compare the diversity of invertebrate groups in forests undergoing different management practices. The work is based on trappings done in 1999 by the Forest Unit (EFOR-UCL). There were 134 plots and 402 pitfall traps collected once per month from April to October 1999 and filled with formaldehyde solution. Six forest systems were sampled in three study areas (Gedinne-Libin ; Vielsalm-Manhay and Chiny-Anlier), with the unmanaged Rognac forest serving as a reference. Each system was composed of three growth stages: regeneration stage; young forest and mature forest. The forest systems were: even-aged oak forest, even-aged beech forest, even-aged coniferous forest, uneven-aged beech forest, uneven-aged coniferous forest, uneven-aged mixed forest. The project, spread over four years, has for aims to complement the work carried out previously, among others by the study of Staphylinidae and Myriapoda. It involves the determination of the 1999 collections of EFOR-UCL (Staphylinidae and Myriapoda), the undertaking of a new sampling campaign in "extensively managed forests with natural features", the study of the impact of management on the diversity of epigeal invertebrates by comparing managed and unmanaged forests; and finally, the project will aim to characterize and provide recommendations for "low impact" silvicultural practices.

  1. GENETIC VARIATION IN THE ENDANGERED WILD APPLE (MALUS SYLVESTRIS MILL.) IN BELGIUM AS REVEALED BY AFLP AND MICROSATELLITE MARKERS. CONSEQUENCES FOR CONSERVATION

E. COART1, X. VEKEMANS2, M. J. M. SMULDERS3, I. WAGNER4, J. VAN HUYLENBROECK1, E. VAN BOCKSTAELE1,5 and I. ROLDÁN-RUIZ1

1 CLO, Department for Plant Genetics and Breeding, Caritasstraat, 21, 9090 Melle, e.coart@clo.fgov.be
2 Université Libre de Bruxelles, Laboratoire de Génétique et Ecologie Végétales, 1850 Chaussée de Wavre, 1160 Bruxelles
3 Plant Research International, P.O Box 16, 6700 AA Wageningen, The Netherlands
4 Pro Arbore Research Institute, Gustav-Adolf-Strasse 3, 01219 Dresden, Germany
5 Universiteit Gent, Fac. of Agricultural and Applied Biological Sciences, Coupure Links 653, 9000 Gent

The genetic variation within and between wild apple populations (Malus sylvestris) and cultivated apple trees was investigated with AFLP and microsatellite markers in order to develop a conservation genetics program for the endangered wild apple in Belgium. In total, 83 putative wild apples and 67 cultivars were typed at 12 SSR and 139 AFLP loci. Principal coordinate analysis on data from both marker systems classified the apples into three groups: wild Malus sylvestris genotypes, fruit cultivars and ornamental cultivars. Based on this ordination, on the results of neighbour joining trees and on an assignment test of individuals to groups, we were able to identify a number of trees which had been sampled as putative Malus sylvestris genotypes but which were genotypically closely related to fruit cultivars. Analysis of the genetic structure showed that the divergence between wild and cultivated gene pools was significant. Differentiation between German and Belgian wild apples was significant but individual genotypes were often assigned to the other origin. Based on these results we conclude that wild apple populations sampled in Belgium and Germany constitute gene pools clearly differentiated from cultivars and that although some geographical pattern of genetic differentiation among wild apple populations exists, most variability is concentrated within samples. Very concordant conclusions were obtained from AFLP and SSR markers that showed highly significant correlations in both among genotypes and among samples genetic distances. The results are discussed in view of a conservation program for this endangered species.

  1. PRODUCTION OF WILD NATIVE PLANTS SEEDS IN BELGIUM AND SOCIAL ACTIVITIES

P. COLOMB and A. PEETERS, Université Catholique de Louvain, Laboratoire d'Écologie des Prairies, Centre Alphonse de Marbaix, Génistroit 1, 1348 Louvain-la-Neuve, colomb@ecop.ucl.ac.be

To limit the introduction of foreign wild seeds, or even the propagation of exotic species or horticultural varieties that are presently commercialised as so-called "wild" flowers mixtures, the Laboratory of Grassland Ecology (UCL) develops, with two other university centres, a programme for the multiplication of local ecotypes in view to commercialising seeds and plants certified "of local origin". This programme is financially supported by the Ministry of the Walloon Region (DGRNE - DNF). For each phytogeographic areas we collect " mother" ecotypes. In 2002, it concerns more than sixty herbaceous dicots and about fifteen ligneous plants chosen according to their ecological or aesthetic interest. The cultivation of reference crops has been carried out on a small area. Since 2001, a private society "ECOSEM sprl' develops, with some farmers, the production of seeds on wider surfaces (+/- 4 ha). This society has also undertaken a collaboration with a social association to produce wild plants in pots. Now, these products are recognized under the name of "Semences & Plantes du Terroir". These seeds could be utilized in mixture to create wild gardens, to sow railway slopes or road slopes, to rehabilitate old industrial areas, to favour biological struggle in orchards, etc.

  1. CODE GOEDE LANDBOUWPRAKTIJKEN NATUUR

J. NUYTS, Administratie voor Land- en Tuinbouworming, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Administratie voor Land- en Tuinbouwvorming, Waaistraat 1, 3000 Leuven, joris.nuyts@ewbl.vlaanderen.be

Deze code is het 5de deel van een reeks waarin eerder bemesting en bestrijdingsmiddelen aan bod kwamen. Zij zijn het resultaat van acties die voorzien waren in MINA II. De Code Goede Landbouwpraktijken Natuur kwam tot stand door een samenwerking van de Afdeling Land- en Tuinbouwvorming en de Afdeling Natuur van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. De bedrijfsgebouwen, het erf, de punt- en lijnvormige elementen (poelen, hagen, bomenrijen, beken en sloten, bermen, akkerranden, holle wegen, graften) en akkers, weilanden en boomgaarden komen aan bod met een mix van raadgevingen over aanleg, onderhoud, beheer en wettelijke verplichtingen. Het is de bedoeling mogelijkheden aan te reiken aan landbouwers om meer natuur op hun bedrijf te realiseren zonder de economische gezondheid van hun bedrijf in gevaar te brengen, daarbij gaan we ervan uit dat iedere landbouwer ook een natuurliefhebber is en iedere landbouwer met beroepsfierheid het maatschappelijk draagvlak voor landbouw wil vergroten door natuur op zijn bedrijf een kans te geven. Inlichtingen: 02/553 63 57.

  1. GENETIC - ECOLOGICAL RESEARCH FOR NATURE CONSERVATION: GENETIC EROSION, GENETIC POLLUTION AND HYBRIDISATION IN PLANTS

L. TRIEST, Vrije Universiteit Brussel, Laboratory of Plant Science and Nature Management, Pleinlaan 2, 1050 Brussels, ltriest@vub.ac.be

Hybrid zones of plants contain metapopulations with increased heterozygosity and allelic richness as compared to the within-species populations only. The occurrence of hybrids and introgressed hybrids depends on the mode of reproduction, the distances of gene flow through pollen and seed. The dynamic nature of abiotic systems also may play a role in shaping the hybrid patches at local and regional scales. Hybrid zones from four plant groups (riparian trees, wetland-, forest- and aquatic plants) and at different landscape levels will be compared by using allozymes, nuclear DNA and chloroplast microsatellites. The model species groups are the outcrossing but also vegetatively propagating Salix (willows) and Scirpus (sedges) species from dynamic riparian zones and estuarine conditions, the obligate outcrossing species of Primula (primroses) and Najas (water nymph) from respectively agricultural landscapes and lakes.

  1. THE DYNAMIC NATURE OF INTROGRESSIVE HYBRIDISATION IN NATURAL AND INTRODUCED POLYPLOID PLANTS FROM AGRICULTURAL AND RIPARIAN LANDSCAPES: AN EVALUATION OF MOLECULAR TOOLS IN WILLOWS (EU-PROJECT DYNAMO)

L. TRIEST, S. VIAENE and K. VAN PUYVELDE, Vrije Universiteit Brussel, Laboratory of Plant Science and Nature Management, Pleinlaan 2, 1050 Brussels, ltriest@vub.ac.be

The main objective of this EU-research project (DYNAMO) is to use molecular tools as screening methods to determine the genetic identity of polyploïd and introgressed populations. The use of different complementary approaches on the same carefully sampled material will enable accurate appraisal of the usefulness of different techniques in:
(i) genotyping polyploid individuals; (ii) revealing hybrid identity, and; (iii) estimating the extent of introgression in natural populations, all of which are very important issues in conservation genetics. The molecular tools that are included as screening methods in this study are: 1) a selection of AFLPs (Amplified Fragment Length Polymorphisms) and RAPDs (Random Amplified Polymorphic DNAs); 2) enzyme consensus primers of conserved sequences; 3) nuclear SSRs (Simple Sequence Repeats); 4) cpDNA (chloroplast) and mtDNA (mitochondrial) sequence analysis; 5) cp SSRs (chloroplast SimpleSequence Repeats). Different molecular tools have been tested on this material coming from full-sib crosses as well as from natural and planted stands along different European rivers. The use of co-dominant markers is very promising to describe patterns of hybridisation at a local scale, while both the dominant markers and haplotypic markers are promising to describe patterns at a larger regional scale.

  1. GENETIC DIVERSITY AND STRUCTURE IN FRAGMENTED POPULATIONS OF PRIMULA VULGARIS AND P. VERIS

F. VAN ROSSUM, S. CAMPOS DE SOUSA and L. TRIEST, Vrije Universiteit Brussel, Laboratory of Plant Science and Nature Management, Pleinlaan 2, 1050 Brussels, fabienne.van-rossum@univ-lille1.fr

We investigated genetic diversity and structure using allozymes in relation to population size, plant density, and the distylous breeding system (morph ratio), in Flemish populations of Primula vulgaris and P. veris. In Flanders, P. vulgaris is very rare and declining, whereas P. veris shows a patchy distribution. They occur in habitats that have been strongly fragmented and suffer from the intensification of the agricultural practices; their populations have been subdivided into small to relatively large patches, often isolated from each other. P. vulgaris showed lower values of genetic variation than P. veris. In both species, small populations show genetic erosion (allelic richness) but maintained high levels of observed heterozygosity. A skewed morph ratio affected genetic variation in P. vulgaris, reinforcing the negative effects of population size. Small populations were found to be more differentiated than large populations. These results suggest genetic drift as a main cause of loss and differentiation in small populations. Populations of P. vulgaris showed isolation by distance. In P. veris, a geographical structure according to the regions (west and eastern Flanders) was found. Our results combined with ecological and demographic data will contribute to set up priorities for conservation and management of the remnant populations.

  1. BANANA (MUSA SPP.) GENETIC RESOURCES: PRESERVATION AND USE

I. VAN DEN HOUWE1, B. PANIS1, S. SHARROCK2 and R. SWENNEN1

1 KULeuven, Laboratory of Tropical Crop Improvement, Kasteelpark Arenberg 13, 3001 Leuven, ines.vandenhouwe@agr.kuleuven.ac.be
2 INIBAP, Parc Scientifique Agropolis II, 34397, Montpellier Cedex 5, France

INIBAP, the International Network for the Improvement of Banana and Plantain, established and holds in trust for the world community the most extensive ex situ collection of Musa spp. Since 1985, acquisition emphasis has been placed on genetically diverse wild and cultivated species from existing field collections or obtained through explorations in the centres of origin and diversity, and on improved germplasm produced by breeding programmes worldwide. The international banana collection at the INIBAP Transit Centre at K.U.Leuven, Belgium, currently contains more than 1,100 accessions. Germplasm is kept in vitro as shoot tip cultures under slow growth conditions at low temperature (16°C) and low light intensity, requiring subculturing on average once per year. In the perspective of the establishment of a long-term base collection, three cryopreservation protocols for meristem cultures have been developed. Banana germplasm is freely available from the gene bank on request. Every year, hundreds of samples are supplied to researchers and development workers around the world for characterization, breeding, evaluation and distribution to farmers.

Germplasm conservation and dissemination activities at K.U.Leuven are funded by the International Network for the Improvement of Banana and Plantain (INIBAP) through a grant from the Directorate General for International Cooperation (DGIS-DGIC), Belgium.

  1. CREATION D'UN RESEAU WALLON DE CONSERVATION IN SITU ET "A LA FERME" DES RESSOURCES GENETIQUES FRUITIERES

I. VILETTE et M. LATEUR, Centre de Recherches agronomiques de Gembloux, Département Lutte biologique et Ressources phytogénétiques, Rue de Liroux 4, 5030 Gembloux, vilette@cragx.fgov.be

Depuis 1975, notre Département poursuit un programme de recherches qui vise à sauvegarder, à évaluer et à valoriser les anciennes variétés fruitières de nos régions. Plus de 1400 accessions de pommiers, 910 de poiriers, 330 de pruniers, une soixantaine de cerisiers et une quarantaine de pêchers ont été rassemblées à Gembloux à partir de prospections dans les campagnes. La priorité a été donnée au matériel d'origine belge constitué soit par des variétés " bourgeoises " ou d'obtenteurs soit par des variétés paysannes ou " landraces " qui sont originales et qui sont vraisemblablement les mieux adaptées à nos conditions pédo-climatiques. Les variétés sont plantées à la fois dans un verger conservatoire ex situ et dans un verger expérimental où elles sont évaluées sans aucune protection phytosanitaire. Les prospections ne sont pas terminées et à l'automne, plusieurs centaines de personnes font encore appel à nos services pour l'identification de fruits. Les variétés originales qui présentent des caractères exceptionnels ou qui possèdent un lien historique régional ou local sont encore introduites dans la collection. Au fil du temps, la nécessité de dupliquer ce matériel génétique pour en assurer une sauvegarde à long terme et pour le réintégrer dans son milieu d'origine nous a conduit à développer avec de très faible moyen un réseau de conservation in situ et "à la ferme" qui est complémentaire à notre collection ex situ. Grâce à l'action des médias, plusieurs dizaines de demandes nous proviennent afin d'obtenir une aide pour la création ou la restauration de vergers d'anciennes variétés. Actuellement, 14 projets de vergers conservatoires régionaux sont en cours couvrant une superficie totale de plus de 25 ha.

  1. VERGELIJKING VAN BIO-INDICATOREN VOOR DE ECOLOGISCHE EVALUATIE VAN WAARDEVOLLE BOVENSTROOMSE BEEKTRAJECTEN

L. TRIEST1, V. ADRIAENSSENS2, C. BELPAIRE3, J. BREINE3, E. D'HEERE1, W. GABRIELS2, P. GOETHALS2, I. SIMOENS3 en N. DE PAUW2

1 Vrije Universiteit Brussel, Laboratory of Plant Science and Nature Management, Pleinlaan 2, 1050 Brussels, ltriest@vub.ac.be
2 Universiteit Gent, Laboratorium voor Milieutoxicologie en Aquatische Ecologie, J. Plateaustraat 22, 9000 Gent
3 Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer, Duboislaan 14, 1560 Groenendaal-Hoeilaart

Dit project heeft als doelstelling:

  • een vergelijking te maken van het indicatorverloop voor diatomeëen, hogere planten (indien aanwezig), macro-invertebraten en vissen;
  • een onderscheid tussen trofie en saprobie te maken en hierdoor de mogelijke complementariteit van de bio-indicatoren te verduidelijken;
  • de referentiesituatie(s) te bepalen voor rivieren met bovenlopen in bosrijke en natuurgebieden.

In het Maasbekken, Scheldebekken en IJzerbekken werden simultaan door alle partners 48 staalnamepunten bemonsterd voor de analyse van waterkwaliteit, waterbodems en de indicatororganismen. Hierbij gebeurden metingen van de fysisch-chemische parameters van het water, werd de frequentie van hogere planten geïnventariseerd (indien aanwezig) en zijn de habitatbeschrijvingen gebeurd. De beoordeling kan zeer uiteenlopend zijn en een verklaring werd gegeven voor de uitersten. Belangrijk hierbij blijft de verschillende relatie tussen de berekende indices en de omgevingsparameters waardoor een complementariteit blijkt voor de monitoring en bepaling van de ecologische kwaliteit. Het is noodzakelijk de informatie van de verschillende organismegroepen te behouden om een interpretatie van de globale score mogelijk te maken. Het is uit deze studie duidelijk geworden dat het zoeken naar referentietoestanden zal moeten gebeuren per organismegroep en dat het moeilijk zal zijn om locaties aan te treffen die tegelijk voor diatomeeën en macrofyten en macro-invertebraten en vissen geschikt zijn.

Comparison of bio-indicators for the ecological evaluation of valuable headwaters
The objectives of this project are:

  1. to compare the indicator values of diatoms, macrophytes (when present), macro-invertebrates and fishes;
  2. to distinguish the effects of trophic status and saprobity by comparing complementary bio-indicator groups;
  3. to estimate reference images for rivers with headwaters in forested regions or nature reserves.

A simultaneous collection water samples, soil samples and indicator organisms was made by all partners in 8 sites in the basin of the rivers Maas, Schelde and IJzer. Physical-chemical parameters of water quality were measured, the frequency of macrophytes monitored and the habitat variables described. The ecological evaluation could be very distant and an explanation was given for the extremes. Important are the different relations between the calculated indices and the environmental parameters such that a complementary is needed for monitoring and assessment of ecological quality. It is necessary to keep the information of every indicator group for interpretation of an overall score. This study made clear that the search for reference images needs to be undertaken for each organism group separately and that it will be difficult to locate sites that are suitable for diatoms, macrophytes, macro-invertebrates and fishes at the same time.

  1. LA FAUNE ICHTYOLOGIQUE DES LACS DE BARRAGE EN RÉGION WALLONNE

P. MERGEN et J.-C. MICHA, Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix à Namur, Unité de Recherche en Biologie des Organismes, Rue de Bruxelles 61, 5000 Namur

Dans le cadre d'une étude sur la répartition spatio-temporelle des populations de poissons dans les lacs de barrage, nous avons effectué une revue de l'état des connaissances actuelles sur les peuplements en poissons dans les lacs de barrage en Région Wallonne. Nous nous sommes basés à ce propos sur les résultats des pêches aux filets maillants organisées dans le courant des années 90 dans ces différents plans d'eau. Nous avons pu constater que ces connaissances restent malheureusement très fragmentaires. En effet, pour cinq plans d'eau sur les 14 répertoriés, il n'y a pas encore eu de pêches exploratoires, pour sept d'entre eux seules quelques pêches nous renseignent sur les espèces présentes, leurs abondances et biomasses relatives. Seuls les lacs de Robertville et Bütgenbach ont fait l'objet de suivis réguliers depuis 1994 dans le cadre de l'étude des deux espèces de corégones introduites dans ces derniers. Malgré cela, on assiste à des repeuplements réguliers. En règle générale, la diversité spécifique reste relativement faible. Seules les espèces communes et tolérantes (Alburnus alburnus L., Rutilus rutilus L., Abramis brama L., Perca fluviatilis L. …) sont bien représentées en terme d'abondance et de biomasse relatives. Une amélioration des connaissances sur la structure des communautés de poissons, face aux facteurs abiotiques et biotiques des milieux lacustres artificiels, devrait être développée dans le cadre d'une utilisation durable de ces milieux.

Fish fauna of reservoir lakes in the Walloon region
Within the framework of a study of the spatio-temporal distribution of fish populations in reservoir lakes, we carried out a review of the current knowledge on fish stocks in reservoirs of the Walloon region. We analysed results of gillnet fishing catches organised during the 1990's in these lakes and noticed that knowledge remains extremely scattered. For 5 lakes out of 15, there have not yet been any exploratory fishing, whereas for 7 lakes a limited number of campaigns give some indications on species diversity, abundance and relative biomass. Only the lakes of Robertville and Bütgenbach have been regularly assessed since 1994, within the framework of the follow-up of the introduction of two coregonid species. Species diversity generally remains relativy low. Only common and tolerant species (Alburnus alburnus L., Rutilus rutilus L., Abramis brama L., Perca fluviatilis L. …) are well represented. Knowledge of the structure of fish communities, and their relation with the abiotic and biotic conditions of artificial lakes, should be improved in order to use these environments sustainably.

  1. ASSESSING ZOOPLANKTON DIVERSITY IN SHALLOW LAKES USING RESTING EGG BANKS

J. VANDEKERKHOVE, S. DECLERCK, L. BRENDONCK AND L. DE MEESTER, Katholieke Universiteit Leuven, Laboratory of Aquatic Ecology, C. De Bériotstraat 32, 3000 Leuven, jochen.vandekerhove@bio.kuleuven.ac.be

Because of pronounced spatial and temporal heterogeneity in shallow lake zooplankton communities, large scale and long term monitoring of its structure is a prerequisite for accurate assessment of its diversity. Resting egg banks have been shown to integrate a substantial part of this variability, and thus might provide a more cost-efficient way to determine zooplankton diversity. Indeed we found that identification of a given number of individuals hatched from natural resting egg pools results in a higher taxon richness than identification of an equal number of individuals retrieved in the water column of the corresponding lakes. Because incubation stimuli and mortality are taxon specific, assessment of zooplankton diversity through hatching experiments potentially results in a biased estimate of the real egg bank diversity. To quantify this bias we will hatch individually isolated resting eggs. This strategy will also enable us to verify whether morphological diversity in resting egg banks can be used as an estimate for taxonomical diversity.

  1. HERSTEL VAN VRIJE VISMIGRATIE IN VLAANDEREN

S. MONDEN, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, AMINAL - Afdeling Water, E. Jacqmainlaan 20 bus 5, 1000 Brussel, saartje.monden@lin.vlaanderen.be

Van de bijna 200 Europese zoetwatervissoorten zijn er 67 bedreigd in hun voortbestaan door menselijke ingrepen op de waterlopen. Ongeveer de helft hiervan kan teruggebracht worden naar problemen die verband houden met een fysische migratiebelemmering. Naast het verbeteren van waterkwaliteit is de bevordering van vismigratie noodzakelijk voor een duurzaam herstel van de visfauna in Vlaanderen. Door een vrije doorgang te herstellen zullen vissen opnieuw op een natuurlijke manier naar de gewenste habitats kunnen migreren en de (door vervuiling) visarme rivieren koloniseren. In de Benelux Beschikking M 96 (5) dd. 26 april 1996 werd tussen de betrokken regeringen overeengekomen dat vrije migratie van vissoorten in alle hydrografische stroomgebieden moet mogelijk gemaakt worden tegen 2010. Ook volgens de Europese Kaderrichtlijn Water 2000/60/EG moet gestreefd worden naar een goede hydro-morfologische kwaliteit (waaronder continuïteit). Voor Vlaanderen wordt het beleid met betrekking tot vismigratie door AMINAL, afdeling Water gecoördineerd. Het beleid wordt uitgewerkt in samenwerking met de werkgroep vismigratie waarin ondermeer alle waterbeheerders vertegenwoordigd zijn. De wetenschappelijke ondersteuning gebeurt door het Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer, het Instituut voor Natuurbehoud en het Waterbouwkundig Laboratorium en Hydrologisch Onderzoek. Om de vismigratieproblematiek eerst aan te pakken op de meest waardevolle en strategisch belangrijke waterlopen werd een netwerk van prioritaire vismigratiewegen aangeduid (3000 km van de 20 000 km waterloop). Deze waterlopen werden door het Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer en de Universitaire Instelling Antwerpen geïnventariseerd. De vismigratieknelpunten werden in een databank geplaatst die raadpleegbaar is op het internet (http://vismigratie.instnat.be). Aan de hand van deze databank werd het mogelijk om een financierings- en uitvoeringsprogramma voor het herstel van vrije vismigratie op te maken.

Restoration of free fish migration in Flanders
The European freshwater fish fauna comprises almost 200 species. 67 of these are threatened because of structural human interference in watercourses. Almost half of these structural interferences cause physical migration barriers for fish populations. For a sustainable improvement of the fish fauna in Flanders, there is a necessity to improve the possibilities of fish migration, together with the improvement of the water quality. It will allow fishes to migrate in a natural manner to the appropriate habitats and to colonize the rather poorly-stocked (due to pollution) rivers. In the Benelux Decree M 96 (5) of 26 April 1996, the involved governments decided that free fish migration in all hydrographical stream basins should be restored at latest by 2010. The need for a good hydro-morphological quality was also highlighted in the European Water Framework Directive 2000/60/EU. In Flanders, the policy in relation to fish migration is coordinated by the Water Section of AMINAL. This policy is developped in cooperation with the working group on fish migration in which all the water managers are represented. The scientific support is provided by the Institute for Forestry and Game Management, the Institute of Nature Conservation and Flanders Hydraulics. In order to tackle the watercourses with great value and strategic importance first, a network of priority fish migration routes was identified (3,000 km of the existing 20,000 km of watercourses). These watercourses were assessed by the Institute for Forestry and Game Management and the University of Antwerp (UIA). The problematic fish migration nodes were integrated in a database which can be consulted via http://vismigratie.instnat.be. Based on the database, a financial plan and an action programme for the restoration of free fish migration were developed.

  1. MOGELIJKHEDEN TOT HERINTRODUCTIE VAN DE KWABAAL IN VLAANDEREN

I. Vught en A. Shiri Harzevili , Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer, Centrum voor Visteelt, Dwersbos 28, 1630 Linkebeek, inne.vught@lin.vlaanderen.be

De kwabaal (Lota lota) behoort tot de familie van de kabeljauwachtigen (Gadidae). Het is de enige kabeljauwachtige die in zoet water voorkomt. Tengevolge van een verslechterde water- en habitatkwaliteit is de kwabaal in Vlaanderen sinds ongeveer 20 jaar uitgestorven. De kwabaal is een toppredator in stromende waters die zeer belangrijk kan zijn voor de lokale ontwikkeling van een evenwichtige visgemeenschap. Vanuit ecologisch standpunt en in het kader van het behoud van de biodiversiteit is het herstel van deze soort dus meer dan de moeite waard. Nu steeds meer aandacht besteed wordt aan het verbeteren van de leefomgeving van vissen, loopt aan het Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer (IBW) en aan het Instituut voor Natuurbehoud (IN) een model-herintroductieprogramma waarin de mogelijkheden en voorwaarden voor een herintroductie van de kwabaal in Vlaanderen worden nagegaan. Het programma bestaat uit drie stappen: een haalbaarheidsstudie, de herintroductie en een opvolgende studie. In het kader van de haalbaarheidsstudie werd in een populatiegenetisch onderzoek aan de K.U.Leuven nagegaan of er nog genetische stammen bestaan die nauw verwant zijn aan de vroeger voorkomende kwabaal in Vlaanderen [2]. In een project aan het IBW werd onderzocht of de kwabaal onder gecontroleerde omstandigheden kunstmatig voortgeplant kan worden (Shiri Harzevili et al., ongepubliceerde data) en of de larven intensief opgekweekt kunnen worden [1, 3, 4]. Beschikken over een voldoende aantal dieren is namelijk één van de voorwaarden voor een geslaagde herintroductie. In een habitatstudie, die nu aan het IN loopt, wordt nagegaan welke de specifieke eisen zijn die de kwabaal gedurende zijn hele leven stelt aan zijn habitat en of dergelijke habitats nog voorkomen in Vlaanderen. Als de haalbaarheidstudie positief uitvalt, kan tot de uitzetting van de gekweekte kwabalen van de juiste genetische stam overgegaan worden. In een opvolgende studie wordt dan het succes van de uitzettingen nagegaan en wordt de impact van de soort op het ecosysteem zorgvuldig opgevolgd en geëvalueerd.

Burbot (Lota lota), a neglected predator fish in Flanders - a case study for its restoration
The burbot (Lota lota) is the only fresh water member of the cod family (Gadidae). Habitat loss through changes in river design, management and pollution have resulted in the disappearance of this fish since twenty years from inland water of Flanders. Burbot is a toppredator of lowland rivers and may play an important role in establishing an ecological equilibrium within an aquatic community. Therefore, it is important to re-establish them in Flanders. Due to an increasing attention of the government to restoration of the aquatic environment, a preliminary research for a reintroduction program for burbot has been started at the Institute of Forestry and Game Management (IBW) and the Institute of Nature Protection (IN). This program contains three phases: the preliminary phase, the reintroduction and the monitoring. In the preliminary phase a population genetic study, performed by the K.U.Leuven, investigated if there are still some similar strains of burbot living in other countries that are closely related to the one that has disappeared from Flemish waters [2]. In another project, the IBW examined the possibilities of culturing burbot under controlled conditions [1, 3, 4; Shiri Harzevili et al., unpublished data] since a lot of animals are needed for a successful reintroduction. In a habitat study, that is now under investigation at the IN, researchers examine which habitats burbot require during their life and if this kind of habitat is still present in Flanders. If the result of this study is positive, cultured burbot of the right genetic strain can be re-introduced in Flanders. In the monitoring phase, the success of this reintroduction and the impact on the ecosystem will be closely monitored.

[1] Dooremont I., A. Shiri Harzevili, D. De Charleroy, P. Quataert, I. Vught (2001). First feeding of burbot (Lota lota L.) under different temperature and photoperiods conditions (manuscript). Poster presentation in Aqauculture America 2002. San Diego, California (USA) January: 27-30 p.
[2] Maes G., J. Van Houdt, J. Pinceel, P. Baret, C. Flamand, D. De Charleroy, F. Volckaert (2001). Populatiegenetisch onderzoek van een aantal zeldzame of bedreigde vissoorten in het Vlaamse Gewest. IBW.Wb.VR.2001.84
[3] Shiri Harzevili A., D. De Charleroy, J. Auwerx, I. Dooremont and J. Van Slycken, P. Dhert and P. Sorgeloos (2000). Larval rearing of burbot (Lota lota L.) using rotifer Brachionus calyciflorus as start food. Poster presentation. In: Fresh water fish conservation: options for the future. International Symposium, 30 Oct.- 4 Nov. 2000, Algarve-Portugal. p. 52.
[4] Shiri Harzevili A., D. De Charleroy, J. Auwerx, I. Dooremont, J. Van Slycken, P. Dhert and P. Sorgeloos (2001). Larval rearing of burbot (Lota lota, L.) using rotifer Brachionus calyciflorus as start food. Journal of Applied Ichtyology (under review).

 

 

Home > Implementation > Documents > Other documents > Symposia > Symposium 22 May 2002 > Abstracts of posters 1-17

Last updated  29-11-2004

© Belgian Clearing-House Mechanism, 2001.
On the Internet since 7 October 1996.
Contact us

 Royal Belgian Institute of Natural Sciences