Symposium: Ten years after Rio. What future for biodiversity in Belgium?

International Biodiversity Day 2002

Symposium: Ten years after Rio.
What future for biodiversity in Belgium?

Abstracts of the oral presentations - Part I : the policy context

IMPLEMENTING THE BIODIVERSITY CONVENTION IN THE EUROPEAN UNION: A CHALLENGE FOR POLICY INTEGRATION

Mr Carlos MARTIN-NOVELLA, Nature and Biodiversity Unit, DG Environment, European Commission, Rue de la Loi 200, 1049 Brussels, carlos.martin-novella@cec.eu.int

During the last decades reduction and losses of biodiversity have accelerated dramatically. Existing measures have proved to be insufficient to reverse present trends. The underlying causes to this problem stem from the design and implementation of a number of sectoral and horizontal policies. In order to address this problem, the European Commission adopted on 4 February 1998 a "Communication to the Council and to the Parliament on a European Community Biodiversity Strategy" (COM (1998) 42). This strategy defines the priority Community objectives for preserving biodiversity and announces the process and methodology that will be followed to attain these objectives. Overall the strategy aims to anticipate, prevent and attack the causes of significant reduction or loss of biodiversity at the source. This should help both to reverse present trends in biodiversity reduction or losses and to place species and ecosystems, which includes agro-ecosystems, at a satisfactory conservation status, both within and beyond the territory of the Union. In March 2001 the European Commission adopted a second Communication to the Council and the European Parliament including specific sectoral "Biodiversity Action Plans in the areas of Conservation of Natural Resources, Agriculture, Fisheries and Development and Economic Co-operation" (COM (2001) 162). With the adoption of this framework biodiversity strategy and the specific Biodiversity Action Plans, the Commission made the necessary steps towards implementing the most important obligation of the United Nations Convention on Biological Diversity (CBD) of which the Community is a party.

These Biodiversity Strategy and Action Plans should also be seen as key instruments for achieving the target of halting the loss of biodiversity by 2010 set in the EU Sustainable Development Strategy. Progress in the implementation of the strategy and the performance of the Action Plans and other measures will be monitored and assessed using biodiversity indicators and measurable targets. This will also provide guidance as to further actions needed.

RECENT DEVELOPMENTS IN THE IMPLEMENTATION OF THE CBD IN BELGIUM AT THE FEDERAL LEVEL

Dr Jackie VAN GOETHEM, National CBD Focal Point, Department of Invertebrates, Royal Belgian Institute of Natural Sciences, Vautierstraat, 29, 1000 Brussels, jackie.vangoethem@naturalsciences.be

In November 1999, a colloquium 'Belgium and the Convention on Biological Diversity. A state of the art' was held at the Royal Belgian Institute of Natural Sciences. It was obvious that our country had a great potential for the implementation of the Convention, but the meeting also showed that the CBD was completely lacking on the political agenda. Since then, some interesting changes occurred both at the organisational and content levels.

The organisational level. Summarised information is provided on the functioning of the Steering Committee 'Biodiversity Convention', the new Biodiversity Platform financed by the OSTC, the contribution of several federal ministries and the elaboration of a Federal Plan for Sustainable Development (2000-2004).

The content level. A brief overview of thematic CBD issues and the way they have been addressed during the past few years is given. The participation of stakeholders is mentioned.

As a conclusion, it is emphasized that commitment of all sectors, and in particular of the private sector, will be of crucial importance to meet the needs of the third objective of the Convention, especially regarding transfer of technology and cooperation. A plea is given to raise the profile of 'biodiversity' higher on the political agenda.

NATUURBELEIDSPLANNING IN VLAANDEREN

Dr Ir Koen DE SMET & Dr Els MARTENS, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap - Afdeling Natuur, Koning Albert II laan 20, 1000 Brussel, els.martens@lin.vlaanderen.be

De aanwezige biodiversiteit in een regio hangt voor een groot deel samen met het grondgebruik, met de ruimte die de natuur daarbij behoudt en met de milieukwaliteit. Menselijk handelen heeft het evenwicht tussen de natuurlijke processen en functies ingrijpend verstoord, wat tot een verlies aan biodiversiteit heeft geleid. Het voortbestaan van soorten is in de eerste plaats een kwestie van het behoud van (natuurlijke) heterogeniteit en dynamiek van de ecosystemen. Ondanks de verruimde aandacht voor de natuur sinds 1970, de reglementaire beschermingsmaatregelen en het toenemend aantal reservaten, gaat de biodiversiteit in Vlaanderen in het algemeen genomen nog steeds verder achteruit. Slechts voor een aantal soorten (groepen) werd de laatste jaren vooruitgang geboekt. Behoud van de biodiversiteit betekent een optimale bescherming, herstel en ontwikkeling van de natuur in Vlaanderen, ook in verstedelijkte gebieden, en de uitbreiding van de beschermde natuur- en bosgebieden. Het natuurbeleid is in het milieubeleidsplan opgenomen onder het thema 'Verlies aan Biodiversiteit' waarin ook de relaties met de onderliggende oorzaken van dit verlies, de zgn. VER-thema's specifieke aandacht krijgen. Binnen het thema 'Verlies aan biodiversiteit' concentreert het beleid zich op volgende strategieën:

realisatie en invulling van een coherent en functioneel ecologisch netwerk;

invoeren van natuurgerichte milieukwaliteit in kwetsbare en waardevolle gebieden;

aanvullende maatregelen voor bedreigde, kwetsbare en/of zeldzame soorten;

verhoging van het draagvlak en samenwerking voor het natuurbehoud bij de bevolking en de besturen - met speciale aandacht voor optimale ecologische inpasbaarheid bij verweving van functies;

gericht wetenschappelijk onderzoek voor onderbouwing en evaluatie van beheer- en beschermingsmaatregelen;

toepassing van de internationale verplichtingen en inschakeling van internationale initiatieven inzake natuur- en bosbeleid op Europees en op mondiaal vlak.

Nature management policy in Flanders
The biodiversity present in a given region depends mainly on land-use, on the place that nature occupies therein and on the quality of the environment. The balance between natural processes and functions has been disturbed by human impact and has resulted in biodiversity loss. The survival of species is in the first place a question of conserving the (natural) heterogeneity and dynamism of ecosystems. Despite the increasing attention for nature since 1970, the regulating protection measures and the increasing number of reserves, biodiversity in Flanders is still declining. Only a few species (groups) have shown an increase in biodiversity over the last years. Conserving biodiversity implies an optimal protection, the restoration and development of nature in Flanders, also in urban areas, and an increase in protected nature and forest areas. The nature policy is part of the environmental policy plan under the theme "Loss of biodiversity". Under this theme, the relation with the underlying causes of this loss, the so-called VER-themes, get special attention. Within the theme "Loss of biodiversity", policy is concentrating on the following strategies:

establishment of a coherent and functional ecological network;

introduction of a nature-oriented environmental quality in vulnerable and high-value areas;

additional measures for endangered, vulnerable and/or rare species;

increase of awareness and cooperation for nature conservation by the public and the administrations - with special emphasis for optimal ecological integration if functions are inter-related;

focused scientific research to sustain and evaluate management and conservation measures;

implementation of international obligations and the use of international initiatives on nature and forest policies at European and international level.

BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST: INTEGRATIE VAN BIODIVERSITEIT IN DE STEDELIJKE ONTWIKKELING

Dr Mactheld GRYSEELS, Brussels Instituut voor Milieubeheer, Afdeling Groene Ruimten, Directie Groene Ruimten en Natuur, Gulledelle 100, 1200 Brussel, mgr@ibgebim.be

Het debat rond urbane biodiversiteit ligt niet zozeer in het beschermen van de biodiversiteit (soorten) op zichzelf, maar in de relatie mens-natuur: het gaat om de sensibilisatie en het ontwikkelen van een aangename leefomgeving in de stad. Dit vereist een coherent en duurzaam stedelijk leefmilieubeleid, waarbij ook de biodiversiteit in overweging moet worden genomen. Een natuurontwikkelings- of biodiversiteitsplan heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest als dusdanig (nog) niet ontwikkeld. De integratie van biodiversiteit in het stedelijk beleid gebeurt via een meer originele aanpak, nl. door het ontwikkelen van het concept "groen en blauw netwerk", gebaseerd op de coherentie en de continuïteit van groene ruimten in stedelijk milieu. Concreet is het de bedoeling de verschillende functies van de stedelijke groene ruimten te integreren, zowel de esthetische, recreatieve, stedenbouwkundige als ecologische, en wordt de ontwikkeling beoogd van een heus netwerk van groene ruimten, zowel met sociaal-recreatieve als ecologische inslag. Het blauwe netwerk stelt een geïntegreerd, duurzaam en ecologisch verantwoord beheer van de kleine waterlopen voorop, ter herwaardering van het open water in de stad en het herstel van een hydrografisch netwerk van hoge kwaliteit. Het concept van groen en blauw netwerk heeft slechts zin in een legaal kader. Het is dan ook cruciaal dat dit plan werd opgenomen in de beleidsvisie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, nl. het Gewestelijk Ontwikkelingsplan. Dit laat toe "biodiversiteit" op een meer duurzame basis in rekening te brengen in andere sectoren belangrijk voor de stedelijke ontwikkeling.

Enkele voorbeelden:

samenwerking met de stedenbouwkundige diensten (Bestuur voor Ruimtelijke Ordening en Huisvesting), vnl. wat betreft planning en concrete uitwerking van het groene netwerk;

samenwerking met het Bestuur voor Uitrusting en Vervoerbeleid, concreet met betrekking tot het verwezenlijken van het blauwe netwerk (geïntegreerd waterbeheer);

samenwerking met de N.M.B.S., voor het uitwerken van een beheersplan voor de spoorwegbermen in het gewest (ontwikkeling ecologisch netwerk);

samenwerking met eigenaars private tuinen (natuurtuinen, ecologisch beheer, sensibilisatie);

participatief platform Zoniënwoud (overleg tussen gebruikers ter bescherming van de natuurwaarden).

Région de Bruxelles-Capitale : intégration de la biodiversité dans le développement urbain
L'enjeu de la conservation de la biodiversité dans les villes ne se situe pas tant dans la protection de la biodiversité (espèces) que dans la relation homme-nature: l'important c'est la sensibilisation et le développement d'un cadre de vie agréable en milieu urbain. Cela nécessite une approche cohérente et durable du développement urbain, dans laquelle la biodiversité doit être prise en compte. La Région de Bruxelles-Capitale n'a pas (encore) développé un plan de développement de la nature ou un plan d'action pour la biodiversité. L'intégration de la biodiversité se fait par une approche plus originale, c.-à-d. par le développement du concept de " maillage vert et bleu ", basé sur la cohérence et la continuité des espaces verts en milieu urbain. Concrètement, il s'agit d'intégrer les différentes fonctions des espaces verts urbains - tant les fonctions esthétiques, récréatives, urbanistiques qu'écologiques - et de développer un vrai réseau d'espaces verts, à caractère aussi bien socio-récréatif qu'écologique. Le maillage bleu vise la revalorisation de l'eau dans la ville et la (ré)installation d'un réseau hydrographique de haute qualité, ceci par une gestion intégrée, durable et écologique des petits cours d'eau. Le concept de maillage vert et bleu n'a de sens que dans un cadre légal. Il est dès lors crucial que ces plans soient intégrés dans la vision politique de la Région de Bruxelles-Capitale, à savoir le " Plan Régional de Développement ". Ceci permet d'intégrer la " biodiversité " sur une base plus durable dans les autres secteurs importants pour le développement urbain.

Quelques exemples :

collaboration avec l'Administration de l'Aménagement du Territoire et du Logement, en particulier en ce qui concerne le planning et la réalisation concrète du maillage vert ;

collaboration avec l'Administration de l'Équipement et du Déplacement, concrètement en ce qui concerne la réalisation du maillage bleu (gestion intégrée de l'eau) ;

collaboration avec la S.N.C.B. pour l'élaboration d'un plan de gestion des talus de chemin de fer dans la région (développement du maillage écologique) ;

collaboration avec les propriétaires de jardins privés (jardins naturels, gestion écologique, sensibilisation) ;

plate-forme participative Forêt de Soignes (concertation entre les utilisateurs pour protéger les valeurs naturelles).

SUSTAINABLE MANAGEMENT OF THE MARINE ENVIRONMENT: WHAT MEASURES CAN LEGALLY BE TAKEN ?

Prof. Dr Frank MAES, Ghent University, Department of International Public Law, Universiteitstraat, 6
9000 Gent, frank.maes@rug.ac.be

International law recognizes for states a sovereign right to exploit their natural resources and an obligation that human activities within their jurisdiction or control shall not cause damage to the marine environment of others states or beyond the limits of national jurisdiction. This balance of rights and obligations, accompanied with related jurisdiction of states, is reflected in the Law of the Sea Convention and conventions to protect the marine environment. Most measures to manage the marine environment in a sustainable way, must be in accordance to these conventions. In this contribution the author will explore the implementation of these conventions into Belgian legislation. Particular attention will be paid to the political commitments in the 5th Ministerial North Sea Declaration (2002), especially related to species and habitats, sustainable fisheries and spatial planning. Attention will further be paid to new activities proposed in the Belgian part of the North Sea. The author concludes that from a legal point of view most new activities in the Belgian part of the sea can be regulated on the basis of Belgian laws, but that these laws are not yet fully implemented.