Logo of the Clearing-House Mechanism with link to this website

Link to our fast mirror site in the USA in collaboration with SGRP

 

 

 

 

 

 

 

 

Vaak gestelde vragen over biodiversiteit

 

Op deze pagina vindt u antwoorden op vragen die ons vaak worden gesteld. De lijst is uiteraard niet volledig en meer informatie kan worden gevonden via de linken die we hebben aangebracht.

 

Wat is biodiversiteit?

Biodiversiteit is de samentrekking van twee woorden: 'biologische' en 'diversiteit'. Het verwijst naar de verscheidenheid van het leven op onze planeet: planten, dieren, zwammen en micro-organismen, alsook naar de gemeenschappen die ze vormen en naar de habitats waarin ze leven.

Het Verdrag inzake biologische diversiteit (VBD) geeft in artikel 2 een formele definitie van het begrip biologische diversiteit: "de variabiliteit onder levende organismen van allerlei herkomst, met inbegrip van, onder andere, terrestrische, mariene en andere aquatische ecosystemen en de ecologische complexen waarvan zij deel uitmaken; dit omvat mede de diversiteit binnen soorten, tussen soorten en van ecosystemen."

Biodiversiteit is niet enkel de som van alle ecosystemen, soorten en genetisch materiaal. Het is eerder de uitzonderlijk rijke variabiliteit ervan. Het kan worden onderscheiden van het begrip 'biologische rijkdommen', dat verwijst naar de bruikbare bestanddelen van ecosystemen. Biologische rijkdommen zijn bestaande eenheden (een bepaalde vogelsoort, een druivenras, eikenhout, enz.), terwijl biologische diversiteit eerder een kenmerk is van het leven (de verscheidenheid van alle vogelsoorten, de genetische variabiliteit van alle druivenrassen, alle bostypes, enz.).

Biologische diversiteit wordt dikwijls beschouwd op drie niveaus:

  1. diversiteit op soortniveau, dit betekent de verscheidenheid van alle verschillende soorten planten, dieren, zwammen en micro-organismen, zoals alle soorten palmbomen, vlinders, paddestoelen of bacteriŽn;
  2. genetische diversiteit, dit betekent de verscheidenheid aan genen in planten, dieren, zwammen en micro-organismen. Het kan worden beschouwd binnen ťťn soort alsook tussen soorten onderling. Zo zijn poedels, Duitse herders en golden retrievers allen honden, maar door de genetische verscheidenheid binnen de soort hond, zien ze er heel verschillend uit;
  3. diversiteit van ecosystemen, dit verwijst naar alle verschillende habitats  -of plaatsen-  die op aarde bestaan, zoals tropische of gematigde bossen, hete en koude woestijnen, moerassen, rivieren, bergen, koraalriffen, enz. Elk ecosysteem omvat een reeks complexe interacties tussen de levende bestanddelen zoals planten en dieren en de niet-levende componenten zoals zonlicht, lucht, water, mineralen en voedingsstoffen.

Zie verder:

 

Hoeveel biodiversiteit is er?

Schattingen van het aantal nu levende soorten variŽren van 3 tot 100 miljoen, met wellicht een goed werkgetal van 13 tot 15 miljoen soorten. Evenwel zijn tot op heden slechts ongeveer 1,8 miljoen nu levende soorten bekend en op wetenschappelijke wijze beschreven. Elke dag worden door biologen talrijke nieuwe soorten ontdekt, de meeste ervan zijn ongewervelden. In de jaren '90, werden elk jaar voor alle groepen samen gemiddeld zo'n 13.000 nieuwe soorten ontdekt en beschreven.

De tabel hieronder geeft benaderde aantallen soorten voor de bekendste groepen (UNEP, Global Biodiversity Assessment, 1995):

Groep Aantal
bekende soorten
Geschat aantal werkelijk levende soorten
Virussen

4 000

400 000

BacteriŽn

4 000

1 000 000

Zwammen

72 000

1 500 000

ProtozoŽn

40 000

200 000

Algen

40 000

400 000

Planten

270 000

320 000

Rondwormen

25 000

400 000

Schaaldieren

40 000

150 000

Spinachtigen

75 000

750 000

Insecten

950 000

8 000 000

Weekdieren

70 000

200 000

Gewervelden

45 000

50 000

Andere

115 000

250 000

Totalen

1 750 000

13 620 000

Gelet op het grote aantal nieuwe soorten dat elk jaar wordt beschreven (zie hoger), dienen deze getallen te worden aangepast indien men de situatie van heden wil inschatten. 

Voor meer informatie, zie ook:

 

Waarom is biodiversiteit zo belangrijk?

De natuur verschaft ons alle noodzakelijke middelen om te kunnen overleven. Het lijkt vanzelfsprekend: we moeten ademen, eten en drinken en we hebben beschutting nodig. We moeten beseffen dat dit alles ons door de natuur wordt geboden. We kunnen de voordelen die de natuur ons biedt groeperen in een viertal categorieŽn.

Ecologisch belang:

  • bomen verschaffen plaats en voedsel voor vogels, insecten, andere dieren, planten, zwammen en micro-organismen;
  • insecten, vleermuizen, vogels en nog enkele andere dieren treden op als bestuivers;
  • parasieten en prooi-eters controleren populaties op natuurlijke wijze;
  • talrijke organismen, zoals aardwormen en bacteriŽn recycleren organisch materiaal en verzekeren de productiviteit van bodems;
  • groene planten nemen koolstofdioxide of CO2, op uit de atmosfeer of uit het water, en geven zuurstof af. Bossen zijn daarom belangrijke reservoirs voor de absorptie van CO2 dat een broeikasgas is. Bossen spelen daarom een sleutelrol bij het verminderen van wereldwijde klimaatveranderingen;
  • natte gebieden werken als sponzen door het beperken van de impact van overstromingen en door het zuiveren van waterlopen via hun filterende werking.

De interactie van al deze natuurlijke processen vormt een zeer complex levensweb. Indien een of ander deel van dit web niet goed functioneert of stilvalt, dan worden de andere delen aangetast. Zeer vaak is de mens ervoor verantwoordelijk dat de biologische diversiteit de diensten die hierboven zijn opgesomd, niet meer of slechts in geringe mate kan opleveren.

Economisch belang:

  • voedsel, vele soorten worden bejaagd (vb. antilopen, vogels), gevist (vb. kabeljauw, tonijn), geplukt (vb. fruit, bonen, paddestoelen); andere worden gekweekt in de landbouw (vb. tarwe, maÔs, rijst, groenten) of in aquacultuur (vb. zalmen, mosselen). Wist u dat, van de ongeveer 80.000 eetbare plantensoorten, de mens er maar een 30-tal gebruikt om aan 90% van zijn behoeften wereldwijd te voldoen;
  • brandstof, hout en kolen zijn slechts twee voorbeelden van natuurlijke rijkdommen om energie te produceren;
  • beschutting en warmte, hout (vb. van eik, beuk, den) en ander bosmateriaal (vb. bladeren van palmen en bananenbomen) worden gebruikt als bouwmateriaal en voor beschutting. Van vezels, zoals wol en katoen, worden kleren gemaakt;
  • medicijnen, traditionele medicijnen evenals moderne geneesmiddelen worden gemaakt van biodiversiteit; penicilline wordt aangemaakt door een schimmel, codeÔne wordt bekomen uit papavers, digitalis uit vingerhoedskruid en kinine uit de schors van de kinaboom;
  • andere producten zoals perkament, papier, potloden worden vervaardigd door bepaalde bestanddelen van biodiversiteit te bewerken.

Onrechtstreekse voordelen:

  • proper en drinkbaar water, slechts een klein deel, ongeveer 1% van het water op onze planeet is direct bruikbaar. De rest is ofwel zout (97%) ofwel bevroren (2%). Over de hele wereld filteren de bossen en wouden het bruikbare water steeds weer opnieuw, zodat we voortdurend over water beschikken om te drinken, te baden, om onze gewassen te besproeien, enz.;
  • lucht om te ademen, wereldwijd nemen planten koolstofdioxide uit de lucht en geven zuurstof af, zuurstof die bijna alle organismen nodig hebben om te ademen;
  • vruchtbare bodems, micro-organismen recycleren het organische materiaal op en in de bodem waardoor deze vruchtbaar blijft;
  • bestuiving, vele insecten en sommige vogel- en vleermuissoorten dragen stuifmeel van bloem tot bloem waardoor fruitbomen, granen en bloemen worden bestoven.

Cultureel belang:

  • planten en dieren worden vaak gebruikt als symbool, bv. in vlaggen, schilderingen, beelden, postzegels, liederen en legenden;
  • schilders, fotografen, cineasten en andere kunstenaars leveren prachtige werken af met betrekking tot de natuur die bijdragen tot de opvoeding en de vorming van jong en oud;
  • tot slot, biodiversiteit is ook mooi; het is een genot om bloemen te zien en te ruiken, om naar de zang van vogels te luisteren, om de kleuren van bomen en struiken doorheen de seizoenen te zien variŽrenÖ

Voor meer informatie, zie ook:

 

Is biodiversiteit bedreigd en zo ja, waardoor?

Het is vaak het verdwijnen van grote zoogdiersoorten dat onze aandacht trekt: we zijn erg getroffen door het risico van verdwijnen van charismatische dieren als panda's, tijgers en neushoorns, maar we zijn er ons veel minder van bewust dat zeer vele, minder opvallende soorten snel aan het verdwijnen zijn. Hoe komt dat? De voornaamste oorzaken worden hierna opgesomd:

  • verlies en vernieling van habitat. Dit is meestal een direct gevolg van menselijke activiteiten en uiteraard van de bevolkingsgroei. Het is de hoofdoorzaak van het verlies aan soorten, populaties en ecosystemen. Wanneer bossen worden gekapt, mijnen en groeven worden gegraven, steden en wegen worden gebouwd, moerassen worden drooggelegd, dan vernielen deze activiteiten de oorspronkelijke habitats. En zelfs wanneer deze niet helemaal worden vernield, maar alleen kleiner worden, dan zal er minder voedsel, nestmogelijkheid en beschutting voorhanden zijn. Als gevolg hiervan zullen soorten die deze kleinere habitats bewonen met elkaar (en met mensen) in competitie komen om van de beperkte hulpbronnen die nog overblijven te kunnen genieten. Wanneer de populaties echter kleiner worden, dan zijn er ook minder paringen en minder nakomelingen, wat leidt tot een vermindering van de genetische diversiteit binnen deze populaties. Kleinere habitats zijn als eilanden, van elkaar geÔsoleerd, met als gevolg dat soorten grotere moeilijkheden ondervinden om van het ene habitat naar het andere te migreren. Er zijn immers minder geschikte verbindingen;
  • het invoeren van vreemde (exotische of uitheemse) soorten kan volledige ecosystemen verstoren en een belangrijke impact hebben op de populaties van inheemse planten en dieren. De indringers kunnen inheemse soorten aantasten door ze op te eten (of hun eieren of jongen), door ze te infecteren, te verjagen of door ermee te paren. Invasies kunnen op veel verschillende manieren gebeuren: zaden die vasthaken op de kleding van toeristen, ratten aan boord van schepen, insecten via de internationale handel in voedsel en hout, ontelbare aantallen zeeorganismen via ballastwater van grote schepen. De aantallen ingevoerde soorten zullen zeer waarschijnlijk blijven stijgen, omdat de schaal van internationale handel, transport en toerisme blijft stijgen;
  • verontreiniging en contaminatie door mensen veroorzaakt kan alle niveaus van biodiversiteit aantasten (vb. zure regen, olierampen, nucleaire en andere afval, overgebruik van pesticiden);
  • bevolkingsaangroei, er zijn reeds meer dan 6 miljard mensen op onze planeet. Meer en meer natuurlijke rijkdommen worden door de mens verbruikt voor voedsel, water, medicijnen, kleren, beschutting en grondstof. Er blijven dus minder rijkdommen over voor de andere soorten;
  • overexploitatie (overbejaging, -bevissing, -verzamelen) van een soort of een populatie kan leiden tot het verdwijnen ervan. Vele van 's werelds natuurlijke rijkdommen worden door de mens sneller verbruikt dan ze zich op natuurlijke wijze kunnen herstellen. CommerciŽle vissoorten zoals kabeljauw worden overbevist, andere soorten zoals dolfijnen en zeeschildpadden sterven vaak ongewild in kilometerslange drijfnetten. Mensen kopen wilde dieren en planten of derivaten ervan om ze te gebruiken als huisdier, als rariteit, als extravagant voedsel of als decoratief voorwerp;
  • wereldwijde klimaatveranderingen zullen het leefmilieu op vele plaatsen veranderen. Aangezien de mens voor zijn energiebehoeften meer en meer fossiele brandstoffen, zoals olie en kolen, verbruikt, wordt er meer en meer koolstofdioxide in de atmosfeer gejaagd. Koolstofdioxide (of CO2) in de atmosfeer werkt als een broeikas. Het laat zonlicht en warmte binnen in de lagere atmosfeer, maar laat 's nachts de warmte niet meer buiten. Andere gassen, zoals methaan en stikstofoxide, die ook door de mens in de atmosfeer worden gejaagd, dragen bij tot een globale opwarming. Als gevolg hiervan stijgt de gemiddelde jaarlijkse temperatuur op Aarde. Veranderingen in het klimaat zullen de ecosystemen waarin de mens en vele andere soorten leven, wijzigen.  Soorten en populaties die er niet in slagen zich aan te passen aan de veranderende omstandigheden, of er niet in slagen andere, geschiktere gebieden te veroveren, zullen onvermijdelijk uitsterven. Andere soorten, zoals ziekteverwekkers, onkruiden en ongedierte zullen bloeien en hun actieterrein uitbreiden.

Voor meer informatie, zie ook:

 

Wat is de toestand in BelgiŽ?

Dit hoofdstukje is in voorbereiding.

 

Andere websites waarop vragen over biodiversiteit worden beantwoord

 

Bijkomende referenties:

  • E.O. Wilson. Biodiversity, 1988. Online version - Free access !

  • Global Biodiversity Outlook (in preparation), CBD Secretariat, 2001.

  • Sustaining Life on Earth - How the Convention on Biological Diversity promotes nature and human well-being. UNEP and CBD Secretariat, 2000.

  • UNEP's Global Biodiversity Assessment - Summary for Policy-Makers, UNEP and Cambridge University Press, 1995.

  • Zie ook het artikel van Karel WOUTERS, link bovenaan de pagina.

 

Hoofdpagina > Verdrag > Vragen Biodiversiteit

Laatste bijwerking  03-05-2005


©  Het Belgisch uitwisselingsweb, 2001.
Nederlandstalige versie op het Internet sinds 3 juli 2001.
Neem contact op met ons.

Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen